İnsan Hakları ve Felsefenin Büyük İsmi İoanna Kuçuradi’yi Kaybettik

Bir ömür boyunca insan onurunu, hakları ve etik değerleri savunan; felsefeyi yalnızca üniversite kürsülerinde değil, insanın gündelik yaşamında ve hak mücadelesinde var etmeye çalışan Prof. Dr. İoanna Kuçuradi yaşamını yitirdi. Türkiye İnsan Hakları Vakfı Kurucular Kurulu Üyesi, Türkiye Felsefe Kurumu Başkanı ve Dünya Felsefe Kuruluşları Federasyonu Onursal Başkanı Kuçuradi, 90. doğum gününe yalnızca iki gün kala hayata veda etti. Onu, tam da doğduğu gün olan 4 Ekim’de son yolculuğuna uğurlayacağız. Ardında yalnızca kitaplar değil; insanı “değer” olarak gören güçlü bir düşünce mirası bıraktı.

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Table of Contents

Bir ömür insanın değerini anlatmakla geçti

Türkiye’de felsefenin ve insan hakları düşüncesinin en önemli isimlerinden Prof. Dr. İoanna Kuçuradi, 2 Ekim 2026’da tedavi gördüğü Maltepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde yaşamını yitirdi. 4 Ekim 1936’da İstanbul’da dünyaya gelen Kuçuradi’nin, 90. doğum gününe yalnızca iki gün kalmıştı. Anadolu Ajansı

Onu farklı kılan yalnızca akademik üretimi değildi. Kuçuradi, felsefeyi insan haklarından, insan haklarını da insanın değerinden ayrı düşünmeyen bir yaklaşımın Türkiye’deki en güçlü temsilcilerinden biri oldu.

Yaklaşık yetmiş yıllık akademik ve düşünsel hayatında tek bir sorunun peşinden gitmeyi sürdürdü: İnsana, yalnızca insan olduğu için nasıl davranılması gerekir?

İstanbul’dan başlayan bir felsefe yolculuğu

Kuçuradi, 1954’te Zapyon Kız Lisesi’nden, 1959’da İstanbul Üniversitesi Felsefe Bölümü’nden mezun oldu. Aynı yıl İstanbul Üniversitesi’nde Prof. Dr. Takiyettin Mengüşoğlu’nun asistanı olarak akademik yaşamına başladı.

1965’te “Schopenhauer ve Nietzsche’de İnsan Problemi” başlıklı teziyle doktorasını tamamladı. 1965-1968 yıllarında Atatürk Üniversitesi’nde görev yaptıktan sonra Hacettepe Üniversitesi’ne geçti. Maltepe Üniversitesi

Henüz akademik kariyerinin erken dönemindeyken Türkiye’de felsefenin kurumsallaşması açısından tarihi bir adım attı.

1969 yılında Hacettepe Üniversitesi Felsefe Bölümü’nü kurdu.

2003 yılında emekli oluncaya kadar, 34 yıl boyunca bölüm başkanlığını yürüttü. 1970’te doçent, 1978’de profesör oldu. Hacettepe Felsefe Bölümü

Felsefeyi insan haklarıyla buluşturdu

Kuçuradi’nin düşünsel mirasının merkezinde “insanın değeri” bulunuyordu. İnsan haklarını yalnızca hukuki metinler veya uluslararası sözleşmeler üzerinden değil, etik ve felsefi temelleri üzerinden ele aldı.

Hacettepe Üniversitesi’nde İnsan Hakları ve Felsefesi Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin kurulmasına öncülük etti; insan hakları alanında yüksek lisans ve doktora programlarının gelişmesinde rol oynadı. Daha sonraki yıllarda çalışmalarını Maltepe Üniversitesi’nde sürdürerek İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü ile İnsan Hakları Anabilim Dalı Başkanlığını üstlendi. Maltepe Üniversitesi

Maltepe Üniversitesi bünyesindeki UNESCO Felsefe ve İnsan Hakları Kürsüsü de Kuçuradi’nin başkanlığında uluslararası ölçekte çalışmalar yürüttü. UNESCO kayıtlarında kürsünün kuruluş tarihi 2009 olarak yer alıyor. UNESCO

Dünya Felsefe Günü’nün arkasındaki isimlerden biriydi

Kuçuradi’nin etkisi Türkiye sınırlarının çok ötesine ulaştı.

UNESCO Türkiye Millî Komisyonu, Kuçuradi’nin UNESCO bünyesinde Dünya Felsefe Günü’nün ilan edilmesini sağlayan isimlerden olduğunu özellikle vurguladı. 2002’den itibaren Dünya Felsefe Günü çalışmalarının uluslararası düzeyde gelişmesinde aktif rol üstlendi. UNESCO Türkiye

Kuçuradi uzun yıllar Uluslararası Felsefe Kuruluşları Federasyonu’nda —FISP— görev yaptı. 1988-1998 arasında Genel Sekreter, 1998-2003 arasında Başkan oldu; 2008’den itibaren federasyonun Onursal Başkanlığını yürüttü. Ölüm Cezasına Karşı Komisyon

Böylece Türkiye’den çıkan bir felsefeci, dünya felsefe çevrelerinin en üst düzey kurumlarından birinin başkanlığına kadar uzanan bir yolculuk gerçekleştirdi.

İnsan hakları mücadelesinin de içindeydi

Kuçuradi yalnızca akademik dünyanın içinde kalmadı.

Türkiye İnsan Hakları Vakfı Kurucular Kurulu Üyesiydi. TİHV kayıtlarına göre Kuçuradi, 30 Mart 2002’de Kurucular Kurulu tarafından seçilen kurucular arasına katıldı. Aynı zamanda TİHV Etik Komitesi Başkanlığı görevini de yürüttü. TİHV – Türkiye İnsan Hakları Vakfı

1994-1996 yılları arasında Başbakanlık İnsan Hakları Başmüşavirliği bünyesindeki İnsan Hakları Yüksek Danışma Kurulu Başkanlığı yaptı. İnsan Hakları Eğitimi On Yılı Ulusal Komitesi’ne başkanlık etti ve 2010’dan itibaren Ölüm Cezasına Karşı Uluslararası Komisyon üyeliğini sürdürdü. Ölüm Cezasına Karşı Komisyon

Türkiye Felsefe Kurumu’nun da kurucu isimleri arasındaydı. Kurumun resmi tüzüğünde Kuçuradi kurucular arasında yer alıyor; 1980’den itibaren kurum başkanlığını yürüttü. Türkiye Felsefe Kurumu

“İnsan ve Değerleri”

Kuçuradi’nin kitapları Türkiye’de birkaç kuşak felsefe öğrencisinin temel kaynakları arasında yer aldı.

İnsan ve Değerleri, Etik, Nietzsche ve İnsan, Schopenhauer ve İnsan, Sanata Felsefeyle Bakmak, Çağın Olayları Arasında ve Uludağ Konuşmaları onun insan, değer, özgürlük, etik, sanat ve insan hakları üzerine oluşturduğu düşünce dünyasının önemli parçaları oldu. Hacettepe Felsefe Bölümü

Akademik çalışmalarında yalnızca “insan hakları nelerdir?” sorusuna değil, bir hakkın korunmasının somut bir durumda insandan ne talep ettiğine odaklandı.

Bu nedenle Kuçuradi için insan hakları soyut bir kavramlar bütünü değil; insanların birbirine ve kurumların insana nasıl davranması gerektiğini belirleyen etik bir meseleydi.

Dünyadan çok sayıda ödül

Kuçuradi’nin çalışmaları çok sayıda ulusal ve uluslararası ödülle karşılık buldu.

1996 yılında Goethe Madalyası ve Türkiye Bilimler Akademisi Ödülü’ne değer görüldü. 2001’de Almanya Federal Cumhuriyeti Liyakat Nişanı aldı; 2002’de UNESCO İnsan Hakları Eğitimi Ödülü kapsamında onurlandırıldı, 2003’te UNESCO Aristoteles Madalyası aldı. Farklı üniversiteler tarafından fahri doktora unvanları verildi. Ölüm Cezasına Karşı Komisyon

Ancak onun bıraktığı asıl mirasın madalyalardan çok, yetiştirdiği öğrenciler ve kurduğu kurumlar olduğu söylenebilir.

Doğduğu gün uğurlanacak

TİHV’nin yaptığı açıklamaya göre İoanna Kuçuradi için 4 Ekim 2026 Pazar günü saat 11.00’de Maltepe Üniversitesi Mimar Vedat Çakırca Konferans Salonu’nda tören düzenlenecek.

Kuçuradi, törenin ardından saat 13.30’da Şişli Rum Ortodoks Mezarlığı’nda toprağa verilecek.

Takvim, hüzünlü bir tesadüfü de beraberinde getiriyor:

İoanna Kuçuradi, 90 yıl önce dünyaya geldiği 4 Ekim günü son yolculuğuna uğurlanacak. Cenaze töreninin 4 Ekim’de gerçekleştirileceği Anadolu Ajansı tarafından da doğrulandı. Anadolu Ajansı

Geriye bir soru bıraktı: İnsan olmak ne gerektirir?

Kuçuradi’nin ardından yalnızca Türkiye felsefesinin büyük bir akademisyeni değil, insan hakları alanının kurucu hafızalarından biri uğurlanıyor.

Üniversiteler kurdu, bölümler açtı, insan hakları eğitim programları geliştirdi, uluslararası kurumlarda Türkiye’yi temsil etti ve kuşaklar boyunca öğrencilere insanı “değer” kavramı üzerinden yeniden düşünmeyi öğretti.

Belki de onu anlatmanın en iyi yollarından biri, kendi sözlerinden geçiyor:

“Düşünceye düşünceyle karşı çıkılır, cezayla değil.” KUÇURADİ Felsefe ve İnsan Hakları Vakfı

İoanna Kuçuradi artık aramızda değil.

Ancak hayatı boyunca savunduğu insan onuru, etik sorumluluk, özgür düşünce ve insan hakları kavramları; kitaplarında, öğrencilerinde, kurduğu kurumlarda ve Türkiye’nin insan hakları hafızasında yaşamaya devam edecek.