UN Women: Afganistan’da Kadınlar İçin “Adalet Uçurumu” Derinleşiyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

UN Women, Afganistan’da 2026’nın kadınlar ve kız çocukları için zaten “son derece zor” başladığını; Orta Doğu’daki çatışma ve Pakistan’la süren gerilimin ise travma ve kırılganlığı daha da artırdığını açıkladı. Kurum, Kabil’de Pakistan askeri güçlerine atfedilen bir hava saldırısının uyuşturucu bağımlılığı tedavisi sunan bir sağlık tesisini vurduğunu; çok sayıda kişinin öldüğünü ve yaralandığını bildirdi ve UNAMA ile birlikte hayatını kaybedenlerin yakınlarına taziye iletti.

Metinde uluslararası hukuk uyarınca hastanelere ve sivil tesislere saldırıların kesin biçimde yasak olduğu hatırlatıldı. UN Women, doğu Afganistan’da kadınların ve çocukların süren şiddetin bedelini ağır biçimde ödediğini vurguladı.

UNAMA tarafından doğrulanan verilere göre, Kabil’deki saldırıdan önce “dün itibarıyla” 289 sivilin öldüğü veya yaralandığı belirtildi; bu kayıpların önemli bir kısmının kadınlar ve çocuklar olduğu aktarıldı. Pakistan sınırına yakın en çok etkilenen dört bölgede yapılan değerlendirmelere göre askeri tırmanıştan en az 64.000 kişi etkilendi ve bunların yarıdan fazlası kadınlar ve kız çocukları.

UN Women, yerinden edilmenin tekrar eden bir döngüye dönüştüğüne dikkat çekti: Ağustos 2025 depremi sonrası altı ay geçici kamplarda yaşamış binlerce ailenin yeniden yerinden edildiği; bu aileler arasında İran veya Pakistan’dan dönmüş kadınlar ve kız çocuklarının da bulunduğu vurgulandı. Kuruma göre pek çok kadın için bu, son bir yıl içinde ikinci hatta üçüncü kez kaçmak anlamına geliyor.

Açıklamada kadınların hareket halindeyken şiddet veya sömürüden korktukları, temel hizmetlere ve geçim kaynaklarına erişimlerinin tekrar ağır biçimde kesintiye uğradığı ifade edildi. İlk hızlı değerlendirmelere göre kadınların en acil ihtiyaçları barınma, sağlık hizmeti ve temiz su olarak sıralandı.

UN Women, kadınların ihtiyaçlarının doğru anlaşılması için değerlendirme ekiplerine kadınların dahil edilmesi üzerinde çalıştığını ve kadınların hizmetlere erişimini desteklediğini belirtti. Metin ayrıca sahadaki kadın insani yardım çalışanlarının, kendi güvenlik kaygılarıyla baş ederken aynı zamanda başkalarına yardım ettikleri için “çok büyük baskı” altında olduğuna işaret etti.

UN Women, sivillerin daha fazla zarar görmesini önlemek için çatışmaların derhal durdurulması çağrısını yineledi ve tüm tarafların uluslararası insancıl hukuk kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini vurguladı.

Batı Afganistan’da ise önümüzdeki haftalarda İran’dan geri dönüşlerin keskin biçimde artmasının beklendiği; yalnız seyahat eden veya çocuklarıyla dönen kadınların olacağı belirtildi. UN Women, IOM başta olmak üzere kardeş kuruluşlarla birlikte sınırda daha fazla kadın insani yardım çalışanı görevlendirmeye hazır olduklarını; kayıt ve destek hizmetleri sağlanacağını aktardı. Kurum, Afganistan’daki gerçekliği şu cümleyle özetledi: “Kadınlara yönelik hizmetler kadınlar tarafından verilmezse, kadınlar o hizmeti alamıyor.”

UN Women, kadın hane reislerine yönelik nakit destekleri genişletmek, iyi oluş/“dignity kit” paketleri sağlamak ve kadınların küçük ölçekli geçim işletmeleri kurmasına destek olmak için kaynak mobilize ettiğini bildirdi. Ayrıca sınırda ve yerinden edilenlerin yerleştiği topluluklarda yalnızca kadınlara yönelik güvenli alanların desteklenmeye devam edeceği belirtildi. Ancak kurum, bu kritik anda ihtiyaçları karşılamak için acilen daha fazla finansman gerektiğini vurguladı.

Metin, çatışmaların ekonomik şok etkisine de dikkat çekti: 2026’da halihazırda 10,7 milyon kadın ve kız çocuğunun insani yardıma ihtiyaç duyacağının öngörüldüğü; bölgesel çatışmalarla bağlantılı fiyat artışlarının, özellikle kadınların hane reisi olduğu ailelerde gıda ve temel ihtiyaçlara erişimi daha da zorlaştıracağı ifade edildi.

Kadın hakları alanında “dünyanın en ağır krizinin” yaşandığı belirtilen Afganistan’da, metin Decree No. 12’ye özel vurgu yaptı. Buna göre “Mahkemelerin Ceza Kuralları”na ilişkin Decree No. 12, kadınlar ve erkekler arasındaki hukuk önünde eşitliği resmen ortadan kaldırıyor ve ev içinde kocaların fiziksel şiddet dahil cezalar uygulamasına izin vererek kadınlara yönelik şiddeti meşrulaştırma riski taşıyor. Ayrıca kadınların korunma veya adalet aramasını zorlaştırdığı belirtildi. UN Women, fiilî otoritelere kadın ve kız çocuklarının haklarını Afganistan’ın uluslararası insan hakları yükümlülükleriyle uyumlu şekilde koruyan yasa ve politikalar oluşturma çağrısı yaptı.

UN Women, ülke çapında Aralık 2025’te yapılan istişarelere dayanan yeni bulgulara da yer verdi. UN Women, UNAMA ve IOM’un ortak bulgularına göre, yalnızca %14 kadın resmî uyuşmazlık çözüm hizmetlerine erişebildiğini bildirdi; erkeklerde bu oran %53. Bu fark, Decree No. 12’den önce dahi Afganistan’da “adalet uçurumu”nun büyüdüğünü gösteriyor.

Kurum ayrıca, Afgan kadın BM personeli ve yüklenicilerinin BM tesislerine erişimini engelleyen yasağın kaldırılması çağrısını yineledi; ancak “ne olursa olsun” UN Women’ın Afganistan’da kalmaya ve hizmet sunmaya devam edeceğini vurguladı.

UN Women, 2025’te 350 binden fazla Afgan kadın ve kız çocuğunun hayat kurtaran hizmetlere erişimini koruduğunu ve yaklaşık 200 kadın sivil toplum kuruluşunun faaliyet göstermesini ve hizmet sunmasını desteklediğini açıkladı. Buna rağmen 2026’da Afganistan çalışmaları için %50 finansman açığı ile karşı karşıya olduğunu belirterek daha fazla destek çağrısı yaptı.

Daha geniş insani yanıt kapsamında, 2026 İnsani İhtiyaçlar ve Müdahale Planı’nın 17,5 milyon kişiye destek hedeflediği; bunun 5 milyondan fazlasının kadın olduğu ifade edildi. Planın uygulanması için 1,7 milyar ABD dolarıgerektiği; bunun içinde yalnız kadınlar için yaklaşık 500 milyon dolar kaynak ihtiyacı bulunduğu belirtildi.

Metin, “en büyük risklerden birinin normalleşme” olduğunu vurgulayarak uluslararası topluma şu çağrıyı yaptı: “Bunu normal kabul etmeyin.” UN Women, Afgan kadınlarının tüm kısıtlamalara rağmen cesaret ve kararlılık gösterdiğini; değişimin ancak dünya Afgan kadınlarının yanında durmaya devam ederse mümkün olacağını belirterek açıklamayı tamamladı.