Türkiye Çocuk Hakları ve Yapay Zekâ Koalisyonunda Neden Yok?

2

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Çocukların haklarını, güvenliğini ve esenliğini yapay zekâ çağında korumayı amaçlayan uluslararası koalisyon, 7 Temmuz 2026 tarihinde İsviçre’nin Cenevre kentinde kuruldu. Ancak açıklanan kurucu destekçiler arasında Türkiye’nin bulunmaması, çocuk hakları ve dijital haklar alanında çalışan sivil toplum kuruluşları açısından önemli bir soru işareti oluşturdu.

Fransa, İspanya ve UNICEF öncülüğünde oluşturulan “Yapay Zekâ Çağında Çocuk Hakları ve Çocukların Korunması Koalisyonu”, Birleşmiş Milletler Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Diyaloğu kapsamında tanıtıldı. Girişim; yapay zekâ sistemlerinin çocukların güvenliğine, gelişimine, mahremiyetine ve temel haklarına uygun biçimde geliştirilmesini amaçlıyor.

Türkiye kurucu ülkeler arasında bulunmuyor

İspanya hükümeti tarafından yayımlanan resmî listeye göre koalisyona kuruluş aşamasında şu 17 ülke katıldı:

Avusturya, Brezilya, Bulgaristan, Kanada, Çekya, El Salvador, Estonya, Fransa, Endonezya, İtalya, Japonya, Kenya, Lüksemburg, Fas, Hollanda, Güney Kore ve İspanya.

Avrupa Komisyonunun yanı sıra UNICEF, UNESCO, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, Uluslararası Telekomünikasyon Birliği ve BM Dijital ve Gelişen Teknolojiler Ofisi de girişimin ortakları arasında yer aldı. Türkiye ise açıklanan kurucu ülke listesinde bulunmadı.

UNICEF’in açıklamasında da koalisyonun kuruluşunda 17 BM üyesi ülkenin desteğinin bulunduğu belirtiliyor. UNICEF metninde Kenya, Brezilya, Japonya, Bulgaristan, İtalya ve İsveç örnek olarak sıralanırken ülkelerin tamamı paylaşılmıyor. İspanya hükümetinin tam listesi ile UNICEF’in örnek verdiği ülkeler arasında küçük bir farklılık bulunmasına rağmen, iki açıklamada da Türkiye koalisyon üyesi olarak gösterilmiyor.

Türkiye neden koalisyonda yer almadı?

Türkiye’nin kurucu ülkeler arasında bulunmamasının nedenine ilişkin 10 Temmuz 2026 itibarıyla kamuoyuna açıklanmış resmî bir gerekçe bulunmuyor.

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilgili kamu kurumlarından, UNICEF’ten veya koalisyonun öncülüğünü üstlenen ülkelerden Türkiye’nin katılım durumuna ilişkin özel bir açıklama yayımlanmış değil. Bu nedenle Türkiye’nin davet edilmediğini, üyeliği reddettiğini veya siyasi bir nedenle dışarıda bırakıldığını söylemek için doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Mevcut bilgilerden çıkarılabilecek en güvenli sonuç, Türkiye’nin 7 Temmuz’daki kuruluş aşamasında koalisyona resmî destek veren ülkeler arasında yer almadığıdır.

Koalisyonun yeni kurulmuş ve katılıma açık bir iş birliği platformu olması, ülke listesinin ilerleyen dönemde genişleyebileceğini gösteriyor. UNICEF de girişimi “büyüyen bir uluslararası ortaklar grubu” olarak tanımlıyor ve çalışmaların 2027’de yapılacak bir sonraki BM Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Diyaloğu’na taşınacağını belirtiyor. Dolayısıyla Türkiye’nin daha sonra koalisyona katılması hukuken veya siyasi olarak imkânsız görünmüyor.

Türkiye bu alanda çalışma yürütüyor

Türkiye’nin koalisyonun kurucu listesinde bulunmaması, ülkede çocukların dijital ortamda korunmasına yönelik hiçbir çalışma yapılmadığı anlamına gelmiyor.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından hazırlanan “Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı 2026-2030”; çocukların dijital risklerden korunmasını, dijital haklarının güvence altına alınmasını, dijital okuryazarlığın geliştirilmesini ve çocuk dostu teknolojilerin desteklenmesini hedefliyor.

Eylem planında kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları, akademi, özel sektör ve ailelerin ortak sorumluluğuna vurgu yapılıyor. Çocukların yalnızca korunması gereken kullanıcılar olarak değil, dijital dönüşümün aktif özneleri olarak görülmesi gerektiği belirtiliyor.

Türkiye ayrıca Nisan 2026’da UNICEF ve BM Genel Sekreterliği Çocuklara Yönelik Şiddet Özel Temsilciliğinin katkısıyla çocukların dijital ortamda korunmasına ilişkin uluslararası bir toplantıya ev sahipliği yaptı.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, toplantıda çocukların dijital güvenliğinin yalnızca ulusal değil, küresel bir sorumluluk olduğunu belirterek güçlü ve sürdürülebilir uluslararası iş birliği çağrısında bulundu.

Bu gelişmeler, Türkiye’nin koalisyona katılmamasının çocukların dijital güvenliğine ilişkin ulusal bir gündemin bulunmamasından kaynaklandığı sonucunu desteklemiyor. Asıl belirsizlik, Türkiye’de yürütülen çalışmaların neden yeni küresel koalisyona resmî katılımla tamamlanmadığı noktasında ortaya çıkıyor.

Ulusal çalışmalar ile uluslararası katılım arasında boşluk

Türkiye’nin ulusal eylem planı ile koalisyonun hedefleri arasında önemli benzerlikler bulunuyor.

Her iki yaklaşım da çocukların dijital ortamlarda korunmasını, teknoloji şirketlerinin sorumluluğunu, çocukların görüşlerinin karar süreçlerine yansıtılmasını ve kamu-sivil toplum-özel sektör iş birliğini öne çıkarıyor.

Koalisyon üyeleri ayrıca çocukların görüşlerinin yapay zekâ sistemlerinin tasarımı, kullanıma sunulması ve denetlenmesi süreçlerine anlamlı biçimde dâhil edilmesini taahhüt ediyor. Güvenli tasarım, insan haklarına saygılı yapay zekâ ve ülkeler arasında iyi uygulama paylaşımı da koalisyonun temel hedefleri arasında bulunuyor.

Bu nedenle Türkiye’nin koalisyon dışında kalması, politika hedefleri arasındaki bir uyumsuzluktan çok uluslararası katılım ve koordinasyon konusunda açıklanması gereken bir eksiklik olarak değerlendirilebilir.

Türkiye sivil toplumu açıklama talep edebilir

Çocuk hakları, dijital haklar, veri güvenliği, eğitim ve teknoloji etiği alanlarında çalışan Türkiye’deki sivil toplum kuruluşları, hükümetten koalisyonun üyelik sürecine ilişkin şeffaf bilgi talep edebilir.

Sivil toplumun gündeme getirebileceği temel sorular arasında Türkiye’nin koalisyonun kuruluş sürecine davet edilip edilmediği, katılım için bir değerlendirme yürütülüp yürütülmediği ve ilerleyen dönemde üyelik başvurusu yapılıp yapılmayacağı bulunuyor.

STK’lar aynı zamanda Türkiye’nin koalisyona katılması için ortak çağrı yayımlayabilir, çocukların görüşlerini içeren politika belgeleri hazırlayabilir ve ulusal eylem planının uygulanmasını bağımsız biçimde izleyebilir.

Türkiye’den bir sivil toplum temsilcisinin yaptığı değerlendirmede de kurucu ülkeler arasında Türkiye’nin bulunmamasının çocuk hakları örgütleri açısından somut bir savunuculuk gündemi oluşturduğu belirtildi. Değerlendirmede, koalisyona katılımın uluslararası iyi uygulamalara erişimi kolaylaştırabileceği ve Türkiye’nin yapay zekâ yönetişimi tartışmalarındaki çocuk hakları perspektifini güçlendirebileceği ifade edildi.

Koalisyona katılım Türkiye’ye ne sağlayabilir?

Türkiye’nin koalisyona katılması, ülkedeki mevcut çalışmaların uluslararası standartlar ve iyi uygulamalarla daha güçlü biçimde ilişkilendirilmesini sağlayabilir.

Üyelik; yapay zekâ kaynaklı çocuk hakları riskleri konusunda ülkeler arası veri ve deneyim paylaşımını, ortak politika geliştirilmesini ve teknoloji şirketlerine yönelik uluslararası sorumluluk standartlarının oluşturulmasını destekleyebilir.

Türkiye aynı zamanda çocukların dijital ortamda korunmasına ilişkin ulusal deneyimlerini koalisyon üyeleriyle paylaşabilir. Türkiye’de hazırlanan 2026-2030 Eylem Planı ve kamu, UNICEF, akademi ile sivil toplum arasında yürütülen çalışmalar, uluslararası platformlara taşınabilecek uygulamalar arasında değerlendirilebilir.

Gözler ilgili kamu kurumlarında

Türkiye’nin koalisyon dışında kalmasının kesin nedeni ancak ilgili kamu kurumlarının yapacağı açıklamayla anlaşılabilir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve dijital politikalar konusunda görevli diğer kurumların Türkiye’nin üyelik durumuna ilişkin kamuoyunu bilgilendirmesi, belirsizliğin giderilmesini sağlayacaktır.

Türkiye’nin çocukların dijital güvenliği konusunda uluslararası iş birliğini savunan açıklamaları ile koalisyonun amaçları büyük ölçüde örtüşüyor. Bu nedenle sivil toplumun önündeki temel gündem, Türkiye’nin neden kuruluş aşamasında yer almadığını sormak ve ilerleyen dönemde koalisyona katılım için şeffaf, çocuk hakları temelli bir süreç talep etmek olacak.